Home Updates Messages SandBox

Użyteczność

Użyteczność, czy też może używalność, to dość popularny ostatnio termin oznaczający łatwość, z jaką dany artefakt można do pożądanych w danym kontekście celów zastosować (a także łatwość z jaką można ten kontekst określić). Składa się na nią wiele czynników, z różną siłą oddziaływających, zależnie od sytuacji: łatwość badania i odkrywania, ilość i jakość informacji zwrotnej, znajomość, ergonomia, motywacja.

Należy zauważyć, że nie wszystkie te czynniki zależą wyłącznie od danego artefaktu i postawionego zadania – większość tak naprawdę pochodzi z szerszego kontekstu, zawierającego między innymi samego użytkownika, jego otoczenie, dotychczasowe doświadczenia, oczekiwania, etc. Nie da się zatem użyteczności badać "ogólnie".

Terminem związanym z użytecznością jest dostępność. O ile przy badaniu użyteczności ustalamy kontekst i sprawdzamy jak sprawnie w nim można się danym artefaktem posługiwać, o tyle przy badaniu dostępności zakładamy pewną sprawność właśnie i badamy jak szeroki jest zakres kontekstu w którym taką sprawność można uzyskać. Dla przykładu, przy badaniu dostępności stron internetowych, za minimalny poziom sprawności przyjmuje się zazwyczaj dotarcie do podstawowych informacji zawartych na stronie, a za zakres kontekstów – różny wiek, zróżnicowany sprzęt i oprogramowanie, doświadczenie w obsłudze komputera, różnego rodzaju upośledzenia.

Terminy te są często mylone: gdy ani kontekst ani poziom sprawności nie są w badaniu ustalone, to nie wiadomo co właściwie mierzymy – chyba to, co działy marketingu zwykły nazywać "przyjaznością".

Istnieje także wiele różnych wymierników sprawności: szybkość działania, jakość wykonania zadania, niezbędny wysiłek i zmęczenie, ilość zużytych czy pozyskanych zasobów, ryzyko kontuzji, a nawet przyjemność czy satysfakcja użytkownika. Naturalnie także to musi być przy badaniu określone. Zupełnie inaczej będziemy oceniać zręcznościową grę komputerową, niż na przykład pakiet biurowy – ten ostatni raczej nie powinien od użytkownika wymagać wykazywania się refleksem, podczas gdy gra nie powinna wyręczać gracza w tego typu sytuacjach. Wymiary postrzegania są dość rozpowszechnionym zestawem pojęć pozwalających mierzyć różne aspekty użyteczności.

Dlatego nie wierzcie, gdy ktoś mówi wam że coś jest "przyjazne dla użytkownika" – każdego użytkownika i w każdej sytuacji. Zawsze zadajcie sobie pytanie, czy wy się do tej grupy użytkowników zaliczacie oraz czy owa "przyjazność" oznacza to, czego akurat oczekujecie.